Πέμπτη, 28 Οκτωβρίου 2010

Πώς οι ΗΠΑ εξαπολύουν έναν νέο χρηματοπιστωτικό παγκόσμιο πόλεμο και πώς θα απαντήσουν οι άλλες χώρες

Πώς οι ΗΠΑ εξαπολύουν έναν νέο χρηματοπιστωτικό παγκόσμιο πόλεμο και πώς θα απαντήσουν οι άλλες καπιταλιστικές χώρες. Του Μάικλ Χάντσον.

Τι θα εμποδίσει τις τράπεζες των ΗΠΑ και τους πελάτες τους να δημιουργήσουν 1 τρις., 10 τρις. ή ακόμα και 50 τρις. δολάρια μέσα από τα πληκτρολόγια των υπολογιστών τους, για να αγοράσουν όλα τα ομόλογα και μετοχές στον κόσμο, μαζί με όλη τη γη και τα άλλα περιουσιακά στοιχεία προς πώληση, με την ελπίδα να αποκομίσουν κεφαλαιακά κέρδη και να τσεπώσουν τη διαφορά των επιτοκίων (τα σπρεντς), χρησιμοποιώντας δανεικά με κόστος επιτοκίου μικρότερο από 1%;
Αυτό είναι το παιχνίδι που παίζεται σήμερα. Τα δημοσιονομικά αποτελούν την νέα μορφή εχθροπραξιών – μορφή που δεν απαιτεί στρατιωτικές δαπάνες και κατοχή απρόθυμων οικοδεσποτών. Είναι ένας ανταγωνισμός δημιουργίας πίστωσης για να εξαγοραστούν ξένοι πόροι, ακίνητα, δημόσιες και ιδιωτικοποιημένες υποδομές, χρεόγραφα και εταιρικές μετοχές. Ποιος χρειάζεται έναν στρατό, όταν είναι σε θέση να πετύχει τον αντικειμενικό του σκοπό (χρήμα και ιδιοποίηση του πλούτου) απλά με οικονομικά μέσα; Το μόνο που χρειάζονται είναι οι κεντρικές τράπεζες να δεχτούν πίστωση σε δολάρια υποτιμούμενης διεθνούς αξίας ως πληρωμή για τοπικά περιουσιακά στοιχεία. Η νίκη υπόσχεται να πάει με το μέρος όποιου οικονομικού τραπεζικού συστήματος μπορεί να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη πίστωση, χρησιμοποιώντας έναν στρατό πληκτρολογίων υπολογιστών για να σφετεριστεί τους παγκόσμιους πόρους. Το κλειδί είναι να πειστούν οι ξένες κεντρικές τράπεζες να δεχτούν την ηλεκτρονική πίστωση.

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι δαιμονοποιούν ξένες χώρες υποστηρίζοντας ότι «χειραγωγούν το νόμισμα» με επιθετικό τρόπο, με το να διατηρούν τα δικά τους αδύναμα. Αυτό που προσπαθούν είναι απλά να προστατέψουν τα νομίσματά τους από το να υπερτιμηθούν έναντι του δολαρίου από τους κερδοσκόπους που κάνουν αρμπιτράζ και τους κερδοσκόπους του χρηματιστηρίου που πλημμυρίζουν τις χρηματιστηριακές αγορές τους με δολάρια. Οι ξένες κεντρικές τράπεζες είναι υποχρεωμένες να επιλέξουν μεταξύ του να αφήσουν παθητικά τα εισρέοντα δολάρια να υπερτιμήσουν τις συναλλαγματικές ισοτιμίες τους – πετώντας με τον τρόπο αυτό τις εξαγωγές τους εκτός των παγκόσμιων αγορών – και του να ανακυκλώσουν αυτή την εισροή δολαρίων σε αμερικανικά ομόλογα που αποδίδουν μόνο 1% και των οποίων η ανταλλακτική αξία συνεχώς μειώνεται. (Τα μακροπρόθεσμα χρεόγραφα ενέχουν τον κίνδυνο μιας εσωτερικής πτώσης της τιμής του δολαρίου αν αυξηθούν τα αμερικανικά επιτόκια).

Η «Ποσοτική Διευκόλυνση» (“Quantitative easing” –έκδοση χρήματος) αποτελεί έναν ευφημισμό για την πλημμυρίδα πίστωσης στις οικονομίες, δηλαδή χρέους, στην άλλη πλευρά του ισολογισμού. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) παρέχει ρευστότητα και αποθεματικά στο εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα για να μειώσει τα επιτόκια, ώστε φαινομενικά να επιτρέψει στις τράπεζες να βρουν «διέξοδο» από την κατάσταση στην οποία έχουν βρεθεί με τα επισφαλή δάνεια της φούσκας ακινήτων του 2008: το ότι έχουν δώσει δάνεια τα οποία υπερβαίνουν κατά πολύ την αξία των σπιτιών που αποτελούν τις εμπράγματες εγγυήσεις τους. Αλλά γιατί οι τράπεζες θα δανείσουν περισσότερα υπό όρους, όταν το ένα τρίτο των αμερικανικών σπιτιών έχει χαμηλότερη αξία από τις υποθήκες και η οικονομία συρρικνώνεται ως αποτέλεσμα του αποπληθωρισμού του χρέους;

Το πρόβλημα είναι ότι η «Quantitative easing» των ΗΠΑ οδηγεί το δολάριο προς τα κάτω και άλλα νομίσματα προς τα επάνω, προς μεγάλη ικανοποίηση των κερδοσκόπων που απολαμβάνουν γρήγορα και εύκολα κέρδη. Οι Αμερικανοί διπλωμάτες για να υπερασπιστούν αυτό το σύστημα απειλούν να βυθίσουν την παγκόσμια οικονομία σε οικονομική αναρχία, εάν άλλες χώρες δεν συμφωνήσουν σε μια επανάληψη της συμφωνίας Πλάζα του 1985 «ως ένα πιθανό πλαίσιο για τη μεθόδευση της πτώσης του δολαρίου και την αποφυγή ενδεχόμενων αποσταθεροποιητικών εμπορικών ανταγωνισμών». Η πορεία προς τις συναντήσεις του ΔΝΤ το Σαββατοκύριακο [8-11/10] βρήκε τις ΗΠΑ να απειλούν με εκτροχιασμό του διεθνούς οικονομικού συστήματος που θα φέρει το νομισματικό χάος εάν δεν γίνει το δικό τους. Πρόκειται για μια απειλή που πριν λίγες γενιές αποδείχτηκε αποτελεσματική.

Διεξάγεται παγκόσμια ένας πιστωτικός ανταγωνισμός για την αγορά ξένων πόρων, ακινήτων, δημοσίων και ιδιωτικοποιημένων υποδομών, χρεογράφων και εταιρικών ιδιοκτησιών. Μια οικονομική αρπαγή που γίνεται χωρίς κάποιος στρατός να καταλαμβάνει εδάφη ή να αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση. Η χρηματοπίστωση είναι η νέα μορφή εχθροπραξιών – χωρίς να χρειάζονται πολεμικές στρατιωτικές δαπάνες ή μια κατοχή εις βάρος ενός απρόθυμου οικοδεσπότη. Πράγματι, αυτός ο «νομισματικός πόλεμος» μέχρι τώρα είναι εθελοντικός και διεξάγεται μεταξύ μεμονωμένων αγοραστών και των πωλητών που εισπράττουν περίσσια δολάρια για τα περιουσιακά τους στοιχεία. Είναι οι ξένες οικονομίες που χάνουν, καθώς οι κεντρικές τους τράπεζες ανακυκλώνουν αυτό το παλιρροιακό κύμα δολαρίων, σε μια πίστωση που δημιουργείται μέσω «υπολογιστών», σε χαμηλής απόδοσης αμερικανικούς κρατικούς τίτλους μειωμένης διεθνούς αξίας.

Για χιλιάδες χρόνια ο φόρος υποτέλειας αποσπούνταν με την κατάκτηση εδαφών και τη λεηλασία του ασημιού και του χρυσού, όπως στη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης το 1204, ή των Ίνκα στο Περού και των Αζτέκων στο Μεξικό τρεις αιώνες αργότερα. Αλλά ποιος χρειάζεται έναν στρατιωτικό πόλεμο όταν μπορεί με οικονομικά μέσα να πετύχει τον ίδιο στόχο; Σήμερα προτιμάται ως μέσο εχθροπραξιών ο οικονομικός πόλεμος. Η νίκη στον σημερινό νομισματικό πόλεμο θα είναι με το μέρος του τραπεζικού συστήματος εκείνης της οικονομίας που μπορεί να δημιουργήσει την περισσότερη πίστωση. Τα πληκτρολόγια των υπολογιστών είναι ο σημερινός στρατός που ιδιοποιείται τους παγκόσμιους πόρους.

Το κλειδί για τη νίκη είναι να πειστούν οι ξένες κεντρικές τράπεζες να δεχτούν αυτή την ηλεκτρονική πίστωση, με άσκηση πίεσης του ΔΝΤ, που συνεδριάζει αυτό το Σαββατοκύριακο. Ο στόχος δεν είναι τίποτα τόσο κραυγαλέο όπως η απροκάλυπτη απόσπαση φόρου υποτέλειας μέσω μιας στρατιωτικής κατοχής. Ποιος χρειάζεται στρατό όταν μπορείτε να πετύχει το συνήθη στόχο του (νομισματική ευημερία και σφετερισμός πλούτου) απλά με οικονομικά μέσα; Το μόνο που απαιτείται είναι οι κεντρικές τράπεζες να δεχτούν πίστωση σε δολάρια υποτιμημένης διεθνούς αξίας για την πληρωμή της αγοράς εγχώριων περιουσιακών στοιχείων.

Αλλά ο κόσμος έχει δει τη συμφωνία Πλάζα να εκτροχιάζει την ιαπωνική οικονομία, εξαναγκάζοντας σε ανατίμηση το νόμισμά της ενώ έπεφταν τα επιτόκια, μέσω του πλημμυρίσματος της οικονομίας με πίστωση αρκετή για να διογκώσει την φούσκα των ακινήτων. Η εναλλακτική λύση σε έναν ανεξέλεγκτο νομισματικό πόλεμο, που προτείνει το τραπεζικό λόμπι, είναι «να δοκιμαστεί η επίτευξη κάποιων γενικών συνεννοήσεων για το πού πρέπει να κινηθούν τα νομίσματα». Εντούτοις, ο γενικός διευθυντής του ΔΝΤ, Ντ. Στρος-Καν ήταν πιο ρεαλιστής. «Δεν είμαι βέβαιος ότι η διάθεση είναι να υπάρξει μια νέα συμφωνία σαν εκείνη του Πλάζα ή του Λούβρου», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου. «Ζούμε σε άλλες εποχές». Την παραμονή των συνεδριάσεων του ΔΝΤ στην Ουάσιγκτον πρόσθεσε: "Η ιδέα ότι υπάρχει μια απόλυτη ανάγκη σε έναν διεθνοποιημένο κόσμο να δουλέψουμε μαζί μπορεί να καθυστερήσει» (Alan Beattie, Chris Giles and Michiyo Nakamoto, “Currency war fears dominate IMF talks,” Financial Times, October 9, 2010, and Alex Frangos, “Easy Money Churns Emerging Markets,” Wall Street Journal, October 8, 2010.)

Εντελώς αντίθετα, πρόσθεσε: «Μπορούμε να καταλάβουμε πως πρέπει να τεθούν σε ισχύ κάποια στοιχεία ελέγχου των κεφαλαίων».
Το μεγάλο ερώτημα στην παγκόσμια οικονομία σήμερα είναι: πόσο καιρό τα υπόλοιπα έθνη θα συνεχίσουν να ενδίδουν, καθώς οι αθροιστικές δαπάνες αυξάνονται στην οικονομική στρατόσφαιρα; Ο κόσμος πιέζεται να επιλέξει ανάμεσα στην οικονομική αναρχία και την υπαγωγή σε έναν νέο οικονομικό εθνικισμό των ΗΠΑ. Αυτό είναι που προτρέπει τα έθνη να δημιουργήσουν ένα εναλλακτικό συνολικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ήδη έχει δει ένα μακροχρόνιο και ανεπιτυχές πείραμα με την «ποσοτική διευκόλυνση» στο ιαπωνικό carry trade [δανεισμός με χαμηλά επιτόκια για τοποθέτηση σε άλλα νομίσματα/χρεόγραφα με υψηλές αποδόσεις] που εμφανίστηκε αμέσως μετά την οικονομική φούσκα που δημιουργήθηκε στη χώρα ύστερα από το 1990. Η ρευστότητα που παρείχε η Τράπεζα της Ιαπωνίας στις άλλες τράπεζες τους να δανείζουν γεν σε χρηματιστηριακούς κερδοσκόπους με χαμηλό επιτόκιο προκειμένου να αγοράζουν υψηλής απόδοσης τίτλους. Η Ισλανδία, για παράδειγμα, πλήρωνε 15%. Έτσι το ιαπωνικό γεν μετατράπηκε σε ξένα νομίσματα ωθώντας προς τα κάτω τη συναλλαγματική του ισοτιμία.

Ήταν η Ιαπωνία που βελτίωσε το «carry trade» στην σημερινή του μορφή. Μετά τη φούσκα που δημιουργήθηκε στην οικονομία και τις ιδιοκτησίες το 1990, η Τράπεζα της Ιαπωνίας επεδίωξε να δώσει στις τράπεζές της τη δυνατότητα «να βγουν από την αρνητική απόδοση» παρέχοντάς τους πίστωση με χαμηλό επιτόκιο προκειμένου να δίνουν δάνεια. Η ιαπωνική ύφεση τσάκισε την εγχώρια ζήτηση κι έτσι οι τράπεζες της χώρας ανέπτυξαν το «carry trade» δανείζοντας με χαμηλό επιτόκιο στους εγχώριους και ξένους κερδοσκόπους, για να δανείσουν σε χώρες που πρόσφεραν τις υψηλότερες αποδόσεις. Τα γεν δανείστηκαν για να μετατραπούν σε δολάρια, ευρώ, ισλανδικές κορώνες και κινέζικα renminbi, για να αγοραστούν κυβερνητικά χρεόγραφα, χρεόγραφα του ιδιωτικού τομέα, μετοχές, συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης επί νομισμάτων και άλλα οικονομικά προϊόντα. Αυτό το «carry trade» καλύφθηκε από ξένους κερδοσκόπους του χρηματιστηρίου σε χρεόγραφα χωρών, όπως η Ισλανδία που πλήρωνε 15%. Ελάχιστα από αυτά τα επενδυμένα κεφάλαια χρησιμοποιήθηκαν για να χρηματοδοτήσουν έναν νέο κεφαλαιακό σχηματισμό. Ο χαρακτήρας τους ήταν καθαρά χρηματιστικός-εξαγωγικός και όχι παραγωγικός.

Μέχρι το 2006 οι ΗΠΑ και η Ευρώπη δοκίμαζαν την εμπειρία μιας ιαπωνικού τύπου φούσκας στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στα ακίνητα. Αφού έσκασε η φούσκα το 2008, έκαναν ό,τι και οι ιαπωνικές τράπεζες μετά το 1990. Επιδιώκοντας να βοηθήσει τις αμερικανικές τράπεζες να βγουν από την αρνητική απόδοση, η Fed πλημμύρισε την οικονομία με πίστωση. Στόχος ήταν να παράσχει στις τράπεζες μεγαλύτερη ρευστότητα, με την ελπίδα πως θα έδιναν περισσότερα δάνεια σε εγχώριους οφειλέτες. Η οικονομία "θα έβγαινε από το χρέος με δανεισμό", με την πρόκληση τεχνητής αύξησης τιμών στα ακίνητα, τις μετοχές και τα χρεόγραφα, ώστε να αποφευχθούν οι κατασχέσεις κατοικιών και η επακόλουθη εξαφάνιση των εγγυήσεων στους ισολογισμούς των τραπεζών.

Αυτό εκδηλώνεται σήμερα καθώς η ρευστότητα των ΗΠΑ εις βάρος των ξένων οικονομιών, αυξάνει τις συναλλαγματικές τους ισοτιμίες. Πρόσφατα ο Τζ. Στίγκλιτς εξήγησε πως αντί να βοηθήσει την παγκόσμια αποκατάσταση, η «πλημμυρίδα ρευστότητας» από την Fed και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προκαλεί «χάος» στις ξένες αγορές συναλλάγματος. «Η ειρωνεία είναι πως η FED δημιουργεί όλη αυτή τη ρευστότητα με την ελπίδα πως θα αναζωογονήσει την αμερικανική οικονομία ... Δεν κάνει τίποτα για την αμερικανική οικονομία, αλλά προκαλεί χάος στον υπόλοιπο κόσμο» (Walter Brandimarte, “Fed, ECB throwing world into chaos: Stiglitz,” Reuters, Oct. 5, 2010, reporting on a talk by Prof. Stiglitz at Colombia University. )

*******************************************************************************.
Οι Dirk Bezemer και Geoffrey Gardiner, στην εργασία τους «Η ποσοτική διευκόλυνση οδηγεί στην αγχόνη» που προετοίμασαν για τη διάσκεψη Boeckler στο Βερολίνο (29-30 Οκτώβρη) ξεκαθαρίζουν πως «η ποσοτική διευκόλυνση εφοδιάζει τους πελάτες των τραπεζών, όχι τις τράπεζες, με δανείσιμα κεφάλαια. Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να εφοδιάσουν τις εμπορικές τράπεζες με ρευστότητα που διευκολύνει τις διατραπεζικές πληρωμές και τις πληρωμές από πελάτες προς την κυβέρνηση, αλλά αυτά που δανείζουν οι τράπεζες είναι τα ίδια τους τα χρέη και όχι εκείνα της κεντρικής τράπεζας. Το εάν τα κεφάλαια παραχωρούνται για ωφέλιμους λόγους δεν θα εξαρτηθεί από την επάρκεια του κεφαλαιακού ανεφοδιασμού, αλλά από το εάν το περιβάλλον θα ενθαρρύνει τις πραγματικές επενδύσεις».
Η ποσοτική διευκόλυνση επιδοτεί την μεγάλης κλίμακας μετακίνηση επενδυμένων κεφαλαίων από τις ΗΠΑ, πιέζοντας προς τα πάνω τις συναλλαγματικές ισοτιμίες των άλλων νομισμάτων.
Η ποσοτική διευκόλυνση του προέδρου της Fed Μπεν Μπερνάνκι μπορεί να μην σκόπευε να αναστατώσει το παγκόσμιο εμπόριο και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ή να πυροδοτήσει έναν κερδοσκοπικό συναλλαγματικό κύκλο που να αναγκάσει άλλες χώρες να υπερασπιστούν τις οικονομίες τους απορρίπτοντας το δολάριο ως νόμισμα-παρία. Αλλά αυτό είναι αποτέλεσμα της απόφασης της FED το 2008 αντί να αναγνωριστεί η μη δυνατότητα αποπληρωμής να διατηρηθούν μεγάλα χρέη ανεξόφλητα, με το ξαναφούσκωμα των τιμών της αμερικανικής χρηματοπιστωτικής αγοράς και της αγοράς ακινήτων. Ο στόχος είναι να ανακτήσουν τη χαμένη αξία τους οι κατοικίες, η διάσωση των ισολογισμών του τραπεζικού συστήματος και συνεπώς η διάσωση της κυβέρνησης, η οποία θα απέφευγε μ’ αυτόν τον τρόπο να ενδώσει στην αγορά νέων άχρηστων τραπεζικών χαρτιών, πράγμα πολιτικά αδύνατο δεδομένης της διάθεσης των πλειοψηφίας των Αμερικανών.

Ο αναγγελθείς στόχος δεν υλοποιείται. Η δημιουργία νέας πίστωσης από την FED δεν αυξάνει τα τραπεζικά δάνεια για την κτηματαγορά, τους καταναλωτές ή τις επιχειρήσεις. Οι τράπεζες απλώς δεν δανείζουν μέσα στη χώρα. Εισπράττουν τα παλιά δάνεια. Γι’ αυτό η αποταμίευση στις ΗΠΑ αναπηδά. H «αποταμίευση» που εμφανίζεται (από 0 έως 3% του ΑΕΠ) παίρνει τη μορφή πληρωμής του χρέους με μετρητά και όχι ενίσχυσης των ρευστών κεφαλαίων. Ακριβώς όπως ο αποθησαυρισμός εκτρέπει τα έσοδα από το να ξοδευτούν σε αγαθά και υπηρεσίες, έτσι και η πληρωμή του χρέους συρρικνώνει το προς δαπάνη εισόδημα.

Έτσι ο Μπερνάνκι δημιούργησε 2 τρισεκατομμύρια δολάρια νέας πίστωσης στην Fed. Και τώρα (Οκτώβρης 2010) η FED προτείνει να αυξήσει τη δημιουργία χρημάτων (να κόψει περισσότερο χρήμα) κατά ακόμα 1 τρις. δολάρια μέσα στο επόμενο έτος. Αυτό είναι που έχει οδηγήσει τις τιμές του χρυσού σε διόγκωση και τους επενδυτές να δραπετεύσουν από τα αδύναμα “χάρτινα νομίσματα”, από τις αρχές του Σεπτέμβρη – και έχει ωθήσει τις άλλες χώρες να προστατέψουν αναλόγως τις δικές τους οικονομίες.

Δεν εκπλήσσει κανέναν το ότι οι τράπεζες δεν δανείζουν σε μια οικονομία που συρρικνώνεται από τον αποπληθωρισμό του χρέους (debt deflation ). Η συνολική ποσότητα ποσοτικής διευκόλυνσης έχει φύγει στο εξωτερικό, κυρίως σε Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα. «Πρόσφατη έρευνα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, έδειξε αναμφισβήτητα πως η ποσοτική διευκόλυνση των χωρών του G4 στο παρελθόν μεταφέρθηκε σχεδόν αποκλειστικά στις αναδυόμενες οικονομίες .... από το 1995, η στάση της συναλλαγματικής πολιτικής στην Ασία σχεδόν ολοκληρωτικά έχει καθοριστεί από την συναλλαγματική στάση των G4 – ΗΠΑ, Ευρωζώνη, Ιαπωνία και Κίνα – που καθοδηγείται από τη FED”. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, «οι τιμές των κοινών μετοχών στην Ασία και στη Λατινική Αμερική γενικά ανεβαίνουν όταν η πλεονασματική ρευστότητα μεταφέρεται από τις χώρες των G4 στις αναδυόμενες οικονομίες».

Ο δανεισμός πρωτοφανών ποσών από τις αμερικανικές, ιαπωνικές και βρετανικές τράπεζες για την αγορά χρεογράφων, μετοχών και νομισμάτων σε Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα και χώρες του Τρίτου Κόσμου είναι μια αυτοτροφοδοτούμενη επέκταση. Οι κερδοσκοπικές εισροές σε αυτές τις χώρες πιέζουν ανοδικά τα νομίσματά τους όπως επίσης και τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων τους, αλλά οι κεντρικές τους τράπεζες ρυθμίζουν αυτές τις συναλλαγές σε δολάρια, των οποίων η αξία πέφτει καθώς μετράται στα δικά τους τοπικά νομίσματα.


Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε πώς όλα αυτά αποτελούν την ουσία της ελεύθερης αγοράς. «Δεν είναι καλό για τον κόσμο , για την επίλυση αυτού του ευρύτερου προβλήματος, να βασίζεται στις ΗΠΑ», είπε την περασμένη Τετάρτη ο Τ. Γκάιτνερ (υπ. Οικονομικών των ΗΠΑ).

Έτσι οι άλλες χώρες λύνουν το πρόβλημα μόνες τους. Η Ιαπωνία προσπαθεί να κρατήσει χαμηλά την ισοτιμία του γεν και αγοράζει αμερικανικά ομόλογα προκειμένου να διατηρήσει αλώβητο το κάρι τρέιντ, καθώς αυτοί που κάνουν αρμπιτράζ πληρώνουν ξανά με γεν που δανείστηκαν νωρίτερα για να αγοράσουν υψηλότερης απόδοσης, αλλά όλο και πιο ριψοκίνδυνο κρατικό χρέος από χώρες όπως η Ελλάδα. Η αποπληρωμή αυτών των δανείων ώθησε προς τα πάνω την ισοτιμία του γεν κατά 12% έναντι του δολαρίου μέχρι στιγμής. Στις 5 Οκτωβρίου, ο διοικητής της Τράπεζας της Ιαπωνίας Μασαάκι Σιρακάβα ανήγγειλε πως η Ιαπωνία δεν «είχε άλλη επιλογή» παρά να «δαπανήσει 5 τρισ. γεν (60 δισ. δολάρια) για να αγοράσει κρατικά ομόλογα, εταιρικά συμβόλαια δανεισμού, αμοιβαία κεφάλαια σε ακίνητα και κεφάλαια που εμπορεύονται ισοτιμίες -- στα δύο τελευταία κατά παράβαση παλαιότερων πρακτικών».

Αυτή η «στείρωση» της μη επιθυμητής χρηματοπιστωτικής κερδοσκοπίας είναι ακριβώς η πρακτική για την οποία επέκριναν οι ΗΠΑ την Κίνα. Η Κίνα επιχείρησε να ανακυκλώσει το εμπορικό της πλεόνασμα με πιο «φυσιολογικούς» τρόπους, επιδιώκοντας να αγοράσει αμερικανικές εταιρίες. Όμως το Κογκρέσο δεν άφησε την CNOOC να αγοράσει διυλιστήρια πετρελαίου πριν από λίγα χρόνια και η καναδική κυβέρνηση σπεύδει τώρα να μπλοκάρει την προσπάθεια της Κίνας να αγοράσει την καναδική ποτάσα. Έτσι η Κϊνα και άλλες χώρες δεν έχουν άλλες επιλογές πλην του να κρατούν τα νομίσματά τους σταθερά αγοράζοντας αμερικανικά και ευρωπαϊκά ομόλογα.
Κερδοσκοπία: Δομικό στοιχείο του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος

Αυτό είναι το πρόβλημα όλων των χωρών σήμερα. Όπως έχει οικοδομηθεί, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα ανταμείβει την κερδοσκοπία και δυσκολεύει τις κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν τη σταθερότητα χωρίς αναγκαστικά δάνεια προς την κυβέρνηση των ΗΠΑ, που έχει επί πολύ καιρό το μονοπώλιο σχεδόν στην παροχή αποθεματικών προς την κεντρική τράπεζα. Όπως σημειώθηκε νωρίτερα, οι κάνοντες αρμπιτράζ πετυχαίνουν διπλό κέρδος: το περιθώριο αρμπιτράζ ανάμεσα στην απόδοση της Βραζιλίας που είναι σχεδόν 12%, όσον αφορά τα μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα, και στο κόστος της αμερικανικής πίστωσης (1%), συν το κέρδος ισοτιμίας που προκύπτει από το γεγονός ότι η εκροή από δολάρια σε ρεάλ ανεβάζει την ισοτιμία του ρεάλ περίπου κατά 30% --από 2,50 δολάρια στις αρχές του 2009 στο 1,75 την περασμένη εβδομάδα. Αν λάβουμε υπόψη μας και την ικανότητα να αγοράσει κανείς με 1 εκατ. δολάρια ξένα χρεόγραφα αξίας 100 εκατ. χρησιμοποιώντας δανεικό χρήμα {μόχλευση}, ο ρυθμός απόδοσης είναι 3.000% από τον Ιανουάριο του 2009.

Η Βραζιλία είναι περισσότερο θύμα παρά ωφελημένη αυτού που κατ’ ευφημισμό λέγεται «εισροή κεφαλαίου». Η εισροή ξένου χρήματος έχει αυξήσει την αξία του ρεάλ κατά 4% μέσα σε ένα μήνα μόνο (από την 1/9 ως αρχές Οκτωβρίου). Η αύξηση του περασμένου έτους έχει διαβρώσει την ανταγωνιστικότητα των βραζιλιάνικων εξαγωγών, ωθώντας την κυβέρνηση να επιβάλει φόρο 4% στις ξένες αγορές των ομολόγων της, στις 4/10, για να αποτρέψει την άνοδο του νομίσματος. «Δεν είναι απλώς ένας νομισματικός πόλεμος», είπε ο υπουργός Οικονομικών. «Τείνει να γίνει εμπορικός πόλεμος και αυτό μας ανησυχεί». Και ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ταϊλάνδης Βόνγκβατου Πότιρατ προειδοποίησε πως η χώρα του μελετούσε την επιβολή παρόμοιων φόρων και περιορισμών στο εμπόριο του νομίσματος για να αποτρέψει την άνοδο του μπατ, ο δε Σουμπίρ Γκόκαρν, αναπληρωτής διοικητής της Τράπεζας της Ινδίας, ανήγγειλε ότι η χώρα του εξετάζει επίσης τις άμυνές της ενάντια στη «δυνητική απειλή» των εισροών κεφαλαίων.

Αυτά τα κεφάλαια δεν παρέχουν χρήματα για απτές επενδύσεις. Είναι αρπακτικά και προκαλούν διακύμανση του νομίσματος που διαταράσσει τα εμπορικά πρότυπα, ενώ δημιουργεί τεράστια εμπορικά κέρδη για τα μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τους πελάτες τους. Ωστόσο, οι περισσότερες συζητήσεις για την ισοτιμία αντιμετωπίζουν το ισοζύγιο πληρωμών και τις ισοτιμίες σαν να μην καθορίζονταν καθαρά από το εμπόριο προϊόντων και την «ισοτιμία αγοραστικής δύναμης», ούτε από τις χρηματοπιστωτικές ροές και τις στρατιωτικές δαπάνες που κυριαρχούν στο ισοζύγιο πληρωμών. Η πραγματικότητα είναι πως η σημερινή μεσοβασιλεία –αναρχικές «ελεύθερες» αγορές πριν οι χώρες υψώσουν βιαστικά τις νομισματικές άμυνές τους—παρέχει τη ευκαιρία του αιώνα για τη διεξαγωγή αρμπιτράζ. Γι’ αυτό ακριβώς πίεζαν οι λομπίστες των τραπεζών. Δεν έχει καμιά σχέση με την ευημερία των εργαζομένων.
Το δυνητικά μεγαλύτερο κερδοσκοπικό βραβείο απ’ όλα είναι μια ανατίμηση του κινεζικού ρενμίμπι. Η Οικονομική Επιτροπή της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων στηρίζει αυτό τον τζόγο ζητώντας από την Κίνα να αυξήσει την ισοτιμία της κατά 20% όπως υποδεικνύουν το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ. Μια ανατίμηση αυτής της τάξης μεγέθους θα επέτρεπε στους κερδοσκόπους να βάλουν 1 εκατ. δολάρια για να δανειστούν 99 και να αγοράσουν κινεζικά ρενμίμπι στο μέλλον. Η ζητούμενη ανατίμηση θα παρήγαγε ένας κέρδος 2.000% ή 20 εκατ., μετατρέποντας το στοίχημα των 100 εκατ. δολαρίων (από τα οποία μόνο το 1 είναι «σοβαρό χρήμα») σε 120 εκατ. δολάρια. Οι τράπεζες μπορούν να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερα, σχεδόν άπειρα περιθώρια μόχλευσης, περίπου σαν τις ανταλλαγές επιτοκίων και τις αντασφάλειες και άλλα παιχνίδια με παράγωγα.

Αυτά τα χρήματα τα έχουν ήδη αρπάξει κερδοσκοπώντας με βραζιλιάνικα, ινδικά και κινεζικά χρεόγραφα και χρεόγραφα άλλων χωρών των οποίων οι ισοτιμίες σπρώχτηκαν προς τα πάνω λόγω της φυγής της πίστωσης από το δολάριο, το οποίο έχει πέσει 7% έναντι ενός καλαθιού νομισμάτων από τις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ ανακοίνωσε την προοπτική της «ποσοτικής διευκόλυνσης». Την εβδομάδα πριν από τη σύνοδο του ΔΝΤ [8-11/9] το ταϊλανδέζικο μπατ και η ινδική ρουπία εκτοξεύτηκαν εν όψει του γεγονότος ότι οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπλοκάριζαν κάθε προσπάθεια από ξένες χώρες να αλλάξουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα και να κάμψουν τον αποδιοργανωτικό νομισματικό τζόγο.
Αυτή η εκροή κεφαλαίων από τις ΗΠΑ βοήθησε πραγματικά τις εγχώριες τράπεζες να ανοικοδομήσουν τους ισολογισμούς τους, όπως ήταν η πρόθεση της Κεντρικής Τράπεζας. Αλλά μέσα σ’ αυτή τη διαδικασία πέφτει θύμα το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα ως παράπλευρη απώλεια. Αυτό έκανε τους Κινέζους αξιωματούχους να αντικρούσουν προσπάθειες των ΗΠΑ να τους κατηγορήσουν γιατί διατηρούν εμπορικό πλεόνασμα, ανταπαντώντας ότι η χρηματοπιστωτική επιθετικότητα των ΗΠΑ «δημιούργησε τον κίνδυνο αμοιβαίας καταστροφής των μεγάλων οικονομικών δυνάμεων».


Από τον κανόνα δολαρίου-χρυσού μέχρι τον κανόνα ομολόγων και την αναρχία της «ελεύθερης πίστωσης»

Πράγματι, η απόκλιση ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις άλλες χώρες στη σύνοδο του ΔΝΤ απειλεί να προκαλέσει τη πιο σοβαρή ρήξη από την κατάρρευση της Νομισματικής Συνδιάσκεψης του Λονδίνου, το 1933. Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα απειλείται για άλλη μια φορά με διάλυση, εκτροχιάζοντας τις σχέσεις εμπορίου και επενδύσεων σ’ όλο τον κόσμο – ή να πάρει μια νέα μορφή που θα αφήνει τις ΗΠΑ απομονωμένες εν όψει του δομικού μακροχρόνιου ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών τους.

Αυτή η κρίση προσφέρει μια ευκαιρία –στην πραγματικότητα αποτελεί μια αναγκαιότητα—να κάνει κανείς πίσω και να επανεξετάσει τη μακριά διάρκεια της διεθνούς χρηματοπιστωτικής εξέλιξης για να δει πού οδηγούν οι προηγούμενες τάσεις και ποιοι δρόμοι χρειάζεται να ανιχνευθούν ξανά. Επί πολλούς αιώνες πριν από το 1971, οι χώρες διευθετούσαν το ισοζύγιο πληρωμών τους με χρυσό ή ασήμι. Αυτό το «χρήμα του κόσμου», όπως αποκάλεσε τον χρυσό ο σερ Τζέιμς Στιούαρτ το 1767, σχημάτιζε τη βάση και του εγχώριου νομίσματος. Μέχρι το 1971 κάθε τραπεζογραμμάτιο της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ βασιζόταν κατά 25% σε χρυσό, αξίας 35 δολαρίων/ουγκιά. Οι χώρες έπρεπε να έχουν χρυσό για να διατηρούν εμπορικά και πλεονάσματα ισοζυγίου πληρωμών, προκειμένου να αυξάνουν την προσφορά χρήματος για να διευκολύνουν τη γενική οικονομική επέκταση. Και όταν είχαν εμπορικά ελλείμματα ή έκαναν στρατιωτικές εκστρατείες, οι κεντρικές τράπεζες περιόριζαν την προσφορά εγχώριας πίστωσης για να αυξήσουν τα επιτόκια και να προσελκύσουν ξένες χρηματοπιστωτικές εισροές.

Όσο διατηρούνταν αυτή η συνθήκη, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα λειτουργούσε αρκετά ομαλά, αν και εφαρμόζονταν πολιτικές «σταματήματος και ξεκινήματος» όταν η επιχειρηματική επέκταση οδηγούσε σε ελλείμματα, εμπορικά και ισοζυγίου πληρωμών. Οι χώρες που παρουσίαζαν τέτοια ελλείμματα αύξαναν τα επιτόκιά τους για να ελκύσουν ξένο κεφάλαιο, μείωναν τις κρατικές δαπάνες, αύξαναν τους φόρους στους καταναλωτές και επιβράδυναν την εγχώρια οικονομία, για να μειώσουν την αγορά εισαγόμενων προϊόντων.

Ο αποσταθεροποιητικός παράγοντας του συστήματος ήταν οι στρατιωτικές δαπάνες. Οι πολεμικές συναλλαγές του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου επέτρεψαν στις ΗΠΑ να συγκεντρώσουν το 80% του παγκόσμιου χρυσού, το 1950. Αυτό κατέστησε το δολάριο υποκατάστατο του χρυσού. Αλλά μετά τον κορεατικό πόλεμο, οι στρατιωτικές δαπάνες των ΗΠΑ στο εξωτερικό ισοδυναμούσαν με το σύνολο του ελλείμματος πληρωμών κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1950, 1960 και 1970. Το εμπόριο και οι επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα ήταν εξισορροπημένες.

Τον Αύγουστο του 1971, οι πολεμικές δαπάνες στο Βιετνάμ και σε άλλες ξένες χώρες ανάγκασαν τις ΗΠΑ να αναστείλουν τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό μέσω πωλήσεων στην Αγορά Χρυσού του Λονδίνου. Ως επί το πλείστον από αδράνεια, οι κεντρικές τράπεζες συνέχισαν να ρυθμίζουν τα ισοζύγια πληρωμών τους με ομολογίες του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών. Δεν υπήρχε άλλο περιουσιακό στοιχείο σε επαρκή προσφορά για να σχηματίσει τη βάση αποθεματικού των κεντρικών τραπεζών. Όμως, η αντικατάσταση του χρυσού –ενός καθαρού περιουσιακού στοιχείου—με το αμερικανικό χρέος σε δολάρια μετασχημάτισε το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Βασίστηκε στο χρέος και όχι σε περιουσιακά στοιχεία. Και γεωπολιτικά, ο κανόνας των ομολόγων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών κατέστησε τις ΗΠΑ άτρωτες από τους παραδοσιακούς περιορισμούς του ισοζυγίου πληρωμών και της χρηματοπίστωσης, επιτρέποντας στις κεφαλαιαγορές τους να γίνουν όλο και πιο εξαρτώμενες από τη μόχλευση και «καινοτομικές». Επέτρεψε επίσης στην αμερικανική κυβέρνηση να διεξάγει εξωτερική πολιτική και στρατιωτικές εκστρατείες χωρίς να νοιάζεται για το ισοζύγιο πληρωμών.

Το πρόβλημα είναι ότι η προσφορά πίστωσης σε δολάρια είναι δυνητικά άπειρη. Η «πληθώρα δολαρίων» έχει αυξηθεί αναλογικά με το έλλειμμα πληρωμών των ΗΠΑ. Η αύξηση στα αποθεματικά της κεντρικής τράπεζας και στα κρατικά επενδυτικά κεφάλαια έχει πάρει τη μορφή της ανακύκλωσης εισροών δολαρίων σε νέες αγορές αμερικανικών κρατικών ομολόγων – κάτι που καθιστά τις ξένες κεντρικές τράπεζες (και τους φορολογούμενους) υπεύθυνες για τη χρηματοδότηση του μεγαλύτερου μέρους του ελλείμματος του αμερικανικού προϋπολογισμού. Το γεγονός ότι αυτό το έλλειμμα είναι κυρίως στρατιωτικό εκ φύσεως –και χρησιμοποιείται για σκοπούς που πολλοί ξένοι ψηφοφόροι καθόλου δεν εγκρίνουν—καθιστά αυτή τη παγίδευση ιδιαίτερα ενοχλητική. Έτσι δεν εκπλήσσει κανέναν το ότι οι ξένες χώρες αναζητούν εναλλακτική λύση.

Σε αντίθεση με τα όσα λένε τα ΜΜΕ, το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών των ΗΠΑ –και συνεπώς τα πλεονάσματα άλλων χωρών-- δεν είναι κατά πρώτο λόγο εμπορικό. Οι στρατιωτικές δαπάνες στο εξωτερικό έχουν επιταχυνθεί μετά τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου και τη διάλυση της Σ. Ένωσης, το 1991. Ακόμη πιο σημαντικές είναι οι εκροές κεφαλαίου από τις ΗΠΑ. Οι τράπεζες δάνειζαν στις ξένες κυβερνήσεις χωρών του Τρίτου Κόσμου, σε άλλες χώρες με ελλείμματα για να καλύψουν τα ελλείμματα των εθνικών πληρωμών, σε ιδιώτες δανειστές για να αγοράσουν ξένες υποδομές που ιδιωτικοποιούνταν, ξένες μετοχές και ομόλογα, σε εμπόρους αρμπιτράζ που δανείζονταν με χαμηλό επιτόκιο για να αγοράσουν υψηλότερης απόδοσης ομόλογα στο εξωτερικό.

Το αποτέλεσμα είναι τα πλεονάσματα του ισοζυγίου πληρωμών των άλλων χωρών να μην απορρέουν κυρίως από τις εμπορικές σχέσεις, αλλά από χρηματιστική κερδοσκοπία και τα έμμεσα αποτελέσματα των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών των ΗΠΑ. Υπ’ αυτές τις συνθήκες οι ελιγμοί για γρήγορες αποδόσεις εκ μέρους των τραπεζών και των πελατών τους που κάνουν αρμπιτράζ στρεβλώνουν τις ισοτιμίες του διεθνούς εμπορίου. Η «ποσοτική διευκόλυνση» των ΗΠΑ είναι ένας ευφημισμός για μια αρπακτική χρηματοπιστωτική επίθεση στον υπόλοιπο κόσμο. Η εμπορική και νομισματική σταθερότητα αποτελεί μέρος των «παράπλευρων απωλειών» που προκαλούνται από το πλημμύρισμα της οικονομίας με ρευστότητα εκ μέρους της Κεντρικής Τράπεζας και του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ στην προσπάθειά τους να ξαναφουσκώσουν τις τιμές των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων. Αντιμέτωπες με την αμερικανική πλημμυρίδα της ποσοτικής διευκόλυνσης προκειμένου να «σώσουν τις τράπεζες» από απαξιωμένους τίτλους, όλες οι χώρες υποχρεώνονται να «χειραγωγούν το νόμισμα». Παράγεται τόσο πολύ χρήμα από την καθαρά χρηματιστική κερδοσκοπία που οι «πραγματικές» οικονομίες καταστρέφονται.
(1) Η Συμφωνία που έγινε στο ξενοδοχείο Πλάζα της Ν. Υόρκης (1985) μεταξύ της Γαλλίας, της Δ. Γερμανίας, της Ιαπωνίας, των ΗΠΑ και του Ην. Βασιλείου αφορούσε την υποτίμηση του δολαρίου σε σχέση με το γιεν με παρεμβάσεις στις νομισματικές αγορές. Ο λόγος ήταν διπλός: μείωση του αμερικανικού ελλείμματος και βοήθεια προς την αμερικανική οικονομία που είχε εισέλθει σε σοβαρή ύφεση.

Οι επερχόμενοι έλεγχοι κεφαλαίου

Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα καταρρέει επειδή οι νομισματικοί αξιωματούχοι των ΗΠΑ αλλάζουν τους κανόνες που είχαν τεθεί πριν από μισό αιώνα. Πριν αποσυνδεθεί το δολάριο από τον χρυσό το 1971, ουδείς φανταζόταν πως μια οικονομία –ιδίως των ΗΠΑ—θα δημιουργούσε απεριόριστη πίστωση μέσω πληκτρολογίων ηλεκτρονικών υπολογιστών χωρίς να βλέπει τη βουτιά του νομίσματός της. Αυτό όμως συμβαίνει τώρα που κυριαρχεί ο κανόνας των αμερικανικών ομολόγων στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, οι ξένες χώρες μπορούν να εμποδίσουν την άνοδο των νομισμάτων τους έναντι του δολαρίου (και συνεπώς το πέταγμα της εργασίας και των εξαγωγών τους από τις ξένες αγορές) μόνο (1) με την ανακύκλωση των εισροών δολαρίου σε ομόλογα των ΗΠΑ, (2) με την επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων ή (3) με την αποφυγή χρήσης του δολαρίου ή άλλων νομισμάτων που χρησιμοποιούν οι κερδοσκόποι στις οικονομίες που προωθούν την «ποσοτική διευκόλυνση».

Η Μαλαισία είχε χρησιμοποιήσει με επιτυχία τους κεφαλαιακούς ελέγχους στη διάρκεια της ασιατικής κρίσης του 1997 για να εμποδίσει τους βραχυπρόθεσμους κερδοσκόπους να καλύψουν τα στοιχήματά τους. Έτσι αντιμετωπίστηκαν οι κερδοσκόποι με άμεση αντίκρουση που έκανε τον Τζορτζ Σόρος να ομολογήσει ότι έχασε χρήματα μιας επιχειρούμενης επιδρομής. Άλλες χώρες εξετάζουν τώρα το πώς θα επιβάλουν ελέγχους κεφαλαίων για να προστατευτούν από το τσουνάμι της πίστωσης που θα εισρεύσει στα νομίσματά τους και θα αγοράσει δικά τους περιουσιακά στοιχεία – μαζί με χρυσό και άλλα εμπορεύματα που μετατρέπονται σε οχήματα κερδοσκοπίας αντί να χρησιμοποιούνται στην παραγωγή. Η Βραζιλία έκανε ένα προσεκτικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιώντας τη φορολογική πολιτική αντί των άμεσων ελέγχων κεφαλαίου , όταν φορολόγησε τους ξένες αγοραστές των ομολόγων της την περασμένη εβδομάδα.

Αν και άλλες χώρες ακολουθήσουν, αυτό θα αναστρέψει την πολιτική των ανοικτών και απροστάτευτων αγορών κεφαλαίου που υιοθετήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή η τάση απειλεί να οδηγήσει στο είδος της νομισματικής πρακτικής που βρίσκουμε από τη δεκαετία του 1930 μέχρι τη δεκαετία του 1950: διπλές ισοτιμίες, μία για τις χρηματοπιστωτικές κινήσεις και άλλη μία για το εμπόριο. Αυτό θα σήμαινε πιθανώς την αντικατάσταση του ΔΝΤ , της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου με μια νέα ομάδα θεσμών στην οποία οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Ευρωζώνη θα ήταν απομονωμένες.

Για να υπερασπιστεί τον εαυτό του, το ΔΝΤ προτείνει να λειτουργήσει σαν «κεντρική τράπεζα» δημιουργώντας τον επονομαζόμενο, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, «χάρτινο χρυσό» -- τεχνητή πίστωση με τη μορφή των Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων. Ωστόσο, άλλες χώρες παραπονούνται ήδη ότι οι μεγάλοι προωθητές του κερδοσκοπικού αμπιτράζ –ΗΠΑ, Βρετανία και Ευρωζώνη-- διατηρούν τον έλεγχο των ψήφων . Και τα άρθρα της Συμφωνίας του ΔΝΤ εμποδίζουν τις χώρες να προστατευτούν , χαρακτηρίζοντας την αυτοπροστασία «παρέμβαση» στις «ανοικτές κεφαλαιαγορές». Έτσι το αδιέξοδο που επήλθε κατά τη σύνοδο του ΔΝΤ φαίνεται πως θα είναι μόνιμο. Όπως συνοψίζει το θέμα μια έκθεση: «”Υπάρχει μόνο ένα εμπόδιο και αυτό είναι η συμφωνία των μελών”, είπε απογοητευμένος ο Καν».

Ο Πολ Μάρτιν, πρώην πρωθυπουργός του Καναδά που βοήθησε στη δημιουργία των G20 ύστερα από την ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση, είπε πως «οι μεγάλες δυνάμεις ήταν ως επί το πλείστον άτρωτες δεν μπορούσε κανείς να τις εκθέσει». Και ο Μοχάμετ Ελ Εριάν, πρώην ανώτατος αξιωματούχος του ΔΝΤ και νυν ανώτατο εκτελεστικό στέλεχος της Pimco, είπε σε μια συνέντευξη στους Financial Times ότι «έχετε έναν σπασμένο σωλήνα πίσω από τον τοίχο και το νερό τρέχει. Πρέπει να διορθώσετε το σωλήνα και όχι απλώς να μπαλώσετε τον τοίχο».

Οι χώρες του BRIC δημιουργούν απλώς το δικό τους παράλληλο σύστημα. Τον Σεπτέμβριο η Κίνα υποστήριξε μια ρωσική πρόταση να αρχίσουν άμεσο εμπόριο μεταξύ γουάν και ρουβλιού. Έκανε μια ίδια συμφωνία με τη Βραζιλία. Και στις παραμονές της συνόδου του ΔΝΤ στις 8/10, ο Κινέζος πρωθυπουργός Γουέν σταμάτησε στην Ιστανμπούλ για να συνάψει συμφωνία με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ερντογάν, με αντικείμενο τη χρήση των νομισμάτων τους για τον τριπλασιασμό του τουρκο-κινεζικού εμπορίου σε 50 δισ. δολάρια τα επόμενα πέντε χρόνια, ουσιαστικά αποκλείοντας το δολάριο. «Προχωρούμε σε στρατηγική οικονομική συνεργασία … Σε όλες μας τις σχέσεις, συμφωνήσαμε να χρησιμοποιούμε τη λίρα και το γουάν», είπε ο κ. Ερντογάν.

Στη βαθύτερη οικονομική διαδρομή, η παρούσα παγκόσμια χρηματοπιστωτική κατάρρευση αποτελεί μέρος του τιμήματος που θα πληρωθεί εξαιτίας της άρνησης της Κεντρικής Τράπεζας και του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ να δεχθούν το πρωταρχικό αξίωμα της τραπεζικής: τα χρέη που δεν μπορούν να πληρωθούν , δεν θα πληρωθούν. Προσπάθησαν να «σώσουν» το τραπεζικό σύστημα από τις διαγραφές χρεών το 2008 διατηρώντας το χρέος στις λειτουργικές δαπάνες. Το βάρος της αποπληρωμής συνεχίζει να συρρικνώνει την αμερικανική οικονομία, ενώ ο τρόπος που η Κεντρική Τράπεζα βοηθάει τις άλλες τράπεζες να «ξεφύγουν από τους απαξιωμένους τίτλους» τροφοδότησε μια πλημμυρίδα διεθνούς χρηματιστικής κερδοσκοπίας. Αντιμέτωπες με το δίλημμα ή να εξομαλύνουν το παγκόσμιο εμπόριο ή να δώσουν ευκαιρίες στο αρπακτικό χρηματιστικό κεφάλαιο, οι ΗΠΑ και η Βρετανία έριξαν το βάρος τους στο δεύτερο. Οι οικονομίες που πλήττονται δικαίως αναζητούν εναλλακτικές διευθετήσεις.
*Ο Μ. Χάντσον είναι διακεκριμένος ερευνητικός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μισούρι, στο Κάνσας Σίτι. Το παραπάνω κείμενο είναι η πλήρης μετάφραση του άρθρου του στο Counterpunch, 11/10/2010. Στην έντυπη έκδοσή μας της 23/10 δημοσιεύτηκαν εκτεταμένα αποσπάσματα.


http://edromos.gr/

Κυριακή, 17 Οκτωβρίου 2010

Εσείς ;

Πώς θα χαρακτηρίζατε την κυβέρνηση μιας άλλης χώρας που θα διόριζε με αδιαφανείς διαδικασίες το 1/5 του συνόλου των δημοσιογράφων στο δημόσιο, ενώ οι περισσότεροι απ' αυτούς παράλληλα εργάζονται στα ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης;;;


http://www.iospress.gr/mikro2010/mikro20101016.htm

Τρίτη, 12 Οκτωβρίου 2010

Νέοι ωραίοι αθώοι και νεκροί μπροστά μας...

Petraeus Launches Afghan Air Assault; Strikes Up 172 Percent

* By Noah Shachtman Email Author
* October 12, 2010 |
* 10:15 am |
* Categories: Air Force
*

There’s once again a full-blown air war over Afghanistan. Last month, NATO attack planes dropped their bombs and fired their guns on 700 separate missions, according to U.S. Air Force statistics. That’s more than double the 257 attack sorties they flew in September 2009, and one of the highest single-month totals of the entire nine-year Afghan campaign.

At one time, airstrikes formed a cornerstone of the Afghan campaign — a way to overcome the country’s rugged campaign and relative lack of counterinsurgent troops. But eventually, the civilian toll of that strategy grew too high. After U.S. aircraft killed as many as 97 innocents in a single incident, Gen. Stanley McChrystal imposed tight restrictions on allied air power.

In late June, after Gen. David Petraeus took command of the Afghan war effort from McChrystal, there was speculation that the new boss might undo some of the restrictions. It wasn’t just that McChrystal’s rules had made it beyond-tough for troops to call in airstrikes — even when they were under enemy attack. Petraeus’ history in Iraq also suggested a greater willingness to bomb adversaries, despite the concerns about civilian casualties. Lethal, munitions-dropping sorties more-than-quadrupled under Petraeus’ leadership.

At least publicly, however, Petraeus and his generals said that there would be no major changes to the so-called “rules of engagement,” which govern the use of force. Ground commanders were no longer allowed to add extra restrictions. Strikes from the sky were still considered a “choice of last resort,” as Brig. Gen. Jack Briggs II told Danger Room in August.

By then, those attacks were already starting to creep up from their McChrystal-era lows: Five hundred lethal sorties in August, compared to 405 the year before.

It’s part of a larger increase in the larger Afghan air campaign. Surveillance flights are soaring — nearly triple last year’s amount. According to statistics (.pdf) supplied by the U.S. Force, 40 million pounds of supplies were airdropped in the first nine months of 2010, compared to 32 million pounds in all of 2009.

There have been one-time spikes in air strikes before — even under McChrystal, who famously curbed the attacks. And, of course, some of the added strikes can be explained by the fact that there are now more soldiers and Marines in harm’s way. Some portion of those ground forces will invariably call for air support. But since Petraeus took over the Afghan campaign, every month has seen an increase in airstrikes. And every every increase has been bigger than the previous month’s. Welcome to Afghanistan’s new, lethal air war.

Photo: USAF


Read More http://www.wired.com/dangerroom/2010/10/gloves-come-off-afghan-air-war-strikes-spike-172/#ixzz12BAHrYou

Παντοτινά επίκαιρα?

Λουκιανός Κηλαηδόνης - Φταίει ο χοντρός

Τετάρτη, 6 Οκτωβρίου 2010

Προβλέψεις που σκάν στα μούτρα μας ... ΛΙΑΝΝΑ ΚΑΝΕΛΛΗ - ΑΛ ΤΣΑΝΤΙΡΙ NEWS - ΦΩΤΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ (1)

Η προπαγάνδα της αποχής, εχθρός της Δημοκρατίας

Διαβάζουμε κατα καιρούς, ότι το ΠΑΣΟΚ είχε στις τελευταίες εκλογές, σχεδόν τους ίδιους ψηφοφόρους που είχε και το 2004.

Πως είπατε παρακαλώ ;;

Και πως βγήκε πρώτο κόμμα με 160 βουλευτές και 10,45% διαφορά από το δεύτερο κόμμα, την ΝΔ ;;

Απλό…δια της μεθόδου της αποχής και της προπαγάνδας του κ. Κανένα.

Δεν πήγαν να ψηφίσουν οι δυσαρεστημένοι ψηφοφόροι της ΝΔ.

Τυχαίο, δεν νομίζω.

Ποιούς εξυπηρετεί η αποχή λοιπόν;

Εξυπηρετεί το εκλογικό σώμα;

Εξυπηρετεί την Δημοκρατία;

Σίγουρα εξυπηρετεί το ‘σύστημα’ και τους πραιτωριανούς του…τα ΜΜΕ.

Η λογική τους είναι απλή.

Η ‘παίζεις’ μαζί μας ή δεν ‘παίζεις’ καθόλου.

Έτσι προπαγανδίζουν ποικιλοτρόπως την αποχή, ως ψήφο διαμαρτυρίας.

Και εκεί κατευθύνουν τους δυσαρεστημένους.

Να φύγετε, να πάτε αλλού, δηλαδή.

ΟΧΙ η αποχή δεν είναι κάποιο κόμμα και δεν στέλνεις κανένα πολιτικό μήνυμα

επιλέγοντας το, δια της αποχής σου.

Η αποχή σε βγάζει εκτός παιχνιδιού.

Κόκκινη κάρτα δηλαδή, μόνο που την δείχνεις εσύ, στον εαυτό σου.

ΝΑΙ στην αποχή από το κόμμα και την πολιτική που σε εξαπάτησε!

ΟΧΙ στην αποχή από το εκλογικό σου δικαίωμα!

Εάν επιλέξεις την αποχή για να ‘τιμωρήσεις’ ένα συγκεκριμμένο κόμμα, ξανασκέψου το.

Ουσιαστικά το πριμοδοτείς.

Ρωτάς γιατί ;

Διότι ως απέχων δεν υπολογίζεσαι στα εκλογικά ποσοστά. Είσαι μαζί με τα λευκά και τα άκυρα.

Μπορεί να σε χάνει το κόμμα σου και να πιστεύεις ότι το ‘τιμώρησες’ αλλά αφού δεν συμμετέχεις, δεν σε κερδίζει κάποιο άλλο κόμμα και η διαμαρτυρία σου είναι αόρατη.

Η αποχή δεν μικραίνει τα ποσοστά των μεγάλων κομμάτων γιατί απλά δεν υπολογίζεται.

Το ποσοστό της, υπάρχει μόνο για στατιστικούς λόγους.

Ποτέ η αποχή,τα λευκά και άκυρα δεν κυβέρνησαν.

Από ενεργός πολίτης που συμμετέχει στα κοινά και έχεις λόγο, γίνεσαι ένα στατιστικό στοιχείο αποχής.

Αυτή την δύναμη θέλουν να σου πάρουν.

Μην τους την παραχωρήσεις.

Ψήφισε κάτι άλλο.

Ψήφισε αντιδραστικά.

Ψήφισε ότι και όπως γουστάρεις…αλλά Ψήφισε.

Μην τους αφήσεις να σε βγάλουν από το παιχνίδι.

Μην τους αφήσεις να ΜΗΝ σε υπολογίσουν στα ποσοτά.

Τρέλανε τους, πρώτος.

Ας δούμε και μερικά στοιχεία.

2004

Νέα Δημοκρατία 3.359.058 45,36%

ΠΑΣΟΚ 3.002.531 40,55%

——

ΑΠΟΧΗ 2.326.025 23,50%

ΑΚΥΡΑ/ΛΕΥΚΑ 166.667 1,68%

————————————–

2009

ΠΑΣΟΚ 3.012.373 43,92%

Νέα Δημοκρατία 2.295.967 33,48%

——

ΑΠΟΧΗ 2.888.906 29,08%

ΑΚΥΡΑ/ΛΕΥΚΑ 186.137 2,64%

Μόλις 9.842 ψήφοι, χωρίζουν ένα ηττημένο πανηγυρικά ΠΑΣΟΚ του 2004, με ένα κερδισμένο, επίσης πανηγυρικά το 2009.

Απίστευτο αλλά αληθινό.



Από Factorx | Κυρ. 29 Αυγ 2010, 09:00 στην/στις κατηγορίες Επισημαίνουμε, Πρώτη Σελίδα. http://www.antinews.gr/?p=59367

Κυριακή, 3 Οκτωβρίου 2010

ΠΩΣ ΤΟ ΒΑΤΟΠΕΔΙ ΑΠΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΞΑΝΑΓΙΝΕ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ

Το μεγάλο θαύμα της Αγίας Ζώνης


Η πρωτοφανής απόπειρα «αποχαρακτηρισμού» του σκανδάλου της μονής Βατοπεδίου στηρίζεται σε πήλινα πόδια και παρερμηνευμένα έγγραφα.


Η ιστορία του σκανδάλου του Βατοπεδίου επαναλαμβάνεται με αντίστροφη φορά. Οπως η μαχητική εμπλοκή ενός καναλιού (του Alpha) επέτρεψε στην πρώτη φάση των αποκαλύψεων να δοθεί η απαραίτητη δημοσιότητα στην υπόθεση, τώρα είναι ένα άλλο κανάλι (το ΣΚΑΪ), εκείνο που ανέλαβε το δύσκολο έργο να μας πείσει ότι το σκάνδαλο αυτό είναι μόνο στη φαντασία μας.

Εδώ και δέκα μέρες, ο τηλεοπτικός ΣΚΑΪ, αλλά και τα υπόλοιπα μέσα ενημέρωσης του συγκροτήματος Αλαφούζου (Καθημερινή, ΣΚΑΪ 100,3) επιμένουν ότι διαθέτουν νέα στοιχεία, τα οποία αποδεικνύουν ότι «δεν υπάρχει ζημία του Ελληνικού Δημοσίου στην υπόθεση του Βατοπεδίου». Ως νέο στοιχείο αναφέρονται έγγραφα του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών (ΣΟΕ), τα οποία «βρίσκονται στα χέρια της Δικαιοσύνης και της προανακριτικής επιτροπής της βουλής» και υποτίθεται ότι «αποδεικνύουν ότι –έως τώρα- δεν υπάρχει καταγεγραμμένη ζημιά για το δημόσιο». Σύμφωνα με το κανάλι «τα νέα δεδομένα αποτελούν μια σημαντική ανατροπή στα όσα γνωρίζαμε για την υπόθεση της μονής Βατοπεδίου».

Αμέσως έσπευσε η ΝΔ να υιοθετήσει την «αποκάλυψη». Ο βουλευτής της αξιωματικής αντιπολίτευσης Νίκος Δένδιας, υπουργός Δικαιοσύνης της τελευταίας κυβέρνησης Καραμανλή, εμφανίστηκε δικαιωμένος: «Η πολιτική σκευωρία του ΠΑΣΟΚ την οποία η ΝΔ είχε καταγγείλει αποχωρώντας από την προανακριτική επιτέλους καταρρέει. Το ΠΑΣΟΚ, χωρίς καμία εκτίμηση, με αντίθετες τις εκτιμήσεις του ΣΟΕ, έφτασε ακόμη και στο έσχατο σημείο να νομοθετήσει για να δημιουργήσει ψευδομάρτυρες για να ενοχοποιήσει υπουργούς της ΝΔ». Αλλά και ο Κωστής Χατζηδάκης θεώρησε ότι με τα στοιχεία αυτά «αποδεικνύεται ότι δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κάποια μελέτη επίσημη, τεκμηριωμένη, συγκεκριμένη, η οποία να αποδεικνύει ζημία του Δημοσίου, η οποία είναι και η νομική προϋπόθεση προκειμένου να ασκηθεί οποιαδήποτε δίωξη. Φτάνει πιά η πολιτική εκμετάλλευση».

Από την πλευρά του το ΠΑΣΟΚ περιορίστηκε να επαναλάβει διά στόματος Μανώλη Μπετενιώτη την πεποίθηση ότι «η ζημία, όπως αποτυπώνεται στα δεκάδες συμβόλαια των ανταλλαγών ξεπερνάει το όριο των κακουργηματικών πράξεων», χωρίς όμως να αμφισβητήσει τα «νέα στοιχεία». Από την περασμένη Τρίτη, βέβαια, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ανέλαβε να αντικρούσει τους ισχυρισμούς της ΝΔ, μιλώντας για μεγάλο σκάνδαλο και ανέφερε ότι «όπου υπάρχει δημόσιος φορέας, έχει αποδειχθεί και έχει δεχθεί ότι υπάρχει ζημία του ελληνικού δημοσίου».

Η προσπάθεια «αποχαρακτηρισμού» του σκανδάλου κορυφώθηκε την Τρίτη με την επιστολή Καραμανλή προς την επιτροπή της Βουλής, στην οποία υιοθετείται η ίδια επιχειρηματολογία περί «μη ζημίας του Δημοσίου». Ακολούθησε αμέσως όλος ο «παραταξιακός» Τύπος.

Τα «νέα» στοιχεία

Με δεδομένη την ισχύουσα δικαστική απόφαση (πρωτόδικη βέβαια), σύμφωνα με την οποία η Μονή Βατοπεδίου έχει δικαιώματα μόνο σε μικρή έκταση της Βιστονίδας (τα νησάκια) είναι αυταπόδεικτη η ζημία του Δημοσίου, εφόσον μέσω των ανταλλαγών παραδόθηκαν στη Μονή ακίνητα τεράστιας αξίας ενώ το Δημόσιο πήρε πίσω τη λίμνη, η οποία ούτως ή άλλως ανήκε σ’ αυτό.

Αλλά τι ήταν ακριβώς αυτά τα «νέα στοιχεία» που οδηγούν στην επανεκτίμηση της κατάστασης; Στην ιστοσελίδα του ΣΚΑΪ έχει αναρτηθεί το επίμαχο ντοκουμέντο, σύμφωνα με το οποίο ανατρέπεται η μέχρι σήμερα εικόνα για το ζήτημα και τεκμηριώνεται ότι δεν υπήρξε ζημία του Δημοσίου. Πρόκειται για μια επιστολή του Προέδρου του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών (ΣΟΕ) καθηγητή Ιωάννη Μουρμούρα προς το υπουργείο Οικονομικών, με ημερομηνία 1 Ιουλίου 2010 και θέμα «Συνέχιση της διερεύνησης των οικονομικών στοιχείων του σκανδάλου του Βατοπεδίου». Το περιεχόμενο της επιστολής είναι σαφές. Πρόκειται για μια απάντηση σε κατηγορίες που διατυπώθηκαν εναντίον του ΣΟΕ, σχετικά με υπερεκτιμήσεις ή υποεκτιμήσεις των ακινήτων που ανταλλάχτηκαν μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της Μονής Βατοπεδίου.

Σε κανένα σημείο του εγγράφου δεν αναφέρεται ότι τάχα δεν υπήρξε ζημία του Δημοσίου από τους χειρισμούς στην υπόθεση. Ισχύει το ακριβώς αντίθετο. Με απόλυτη σαφήνεια, στη σελίδα 3, ο πρόεδρος του ΣΟΕ περιγράφει την ουσία του σκανδάλου και τον τρόπο που ζημιώθηκε το Δημόσιο:

«Εξάλλου είναι προφανές ότι η ζημία του Δημοσίου δεν είναι αποτέλεσμα της εκτίμησης της αγοραίας αξίας των ακινήτων που έγινε από το ΣΟΕ, αλλά της αλλαγής των χαρακτηριστικών με τα οποία αυτά μεταβιβάσθησαν, αφού στα συμβόλαια των ανταλλαγών τα χαρακτηριστικά των ακινήτων είναι διαφορετικά από τα χαρακτηριστικά τους που ελήφθησαν υπόψη κατά τη σύνταξη των εκθέσεων εκτίμησης του ΣΟΕ».

Με μια φράση ο κ. Μουρμούρας τα είπε όλα. Πώς είναι δυνατόν να διαστρέφεται αυτή η τοποθέτηση και να χρησιμοποιείται για να τεκμηριωθεί ο ακριβώς αντίθετος ισχυρισμός;

Αλλά ο πρόεδρος του ΣΟΕ ανέλυσε την άποψή του αυτή και κατά την κατάθεσή του στην Ειδική Κοινοβουλευτική Επιτροπή στις 27 Ιουλίου. Εξηγώντας το μηχανισμό του σκανδάλου ο κ. Μουρμούρας εντόπισε το γεγονός ότι οι εκτιμήσεις του ΣΟΕ βασίζονταν σε άλλα στοιχεία από εκείνα που περιλάμβαναν τα συμβόλαια: «Ερχονταν οι αιτήσεις (από την ΚΕΔ) για εκτίμηση, έβγαινε το τίμημα, στην πορεία για τα συμβόλαια, μέσα σε δυο μήνες γινόταν κάτι. Ενας συνάδελφός μου μού είπε 'γινόταν το θαύμα'. Τι γινόταν; Στα συμβόλαια έμπαινε άλλη χρήση γης».

Για να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό του ο κ. Μουρμούρας κατέθεσε στην Επιτροπή της Βουλής και «Κατάσταση Ακινήτων που μεταβιβάστηκαν με άλλη χρήση γης από αυτή που εκτιμήθηκαν». Σ’ αυτό τον πίνακα που δημοσιεύουμε σε διπλανές στήλες, καταγράφεται λ.χ. το αγροτεμάχιο της Ραιδεστού που εκτιμήθηκε από το ΣΟΕ στις 16.3.07 ως «εκτός σχεδίου έκταση με γεωργική χρήση και περιορισμένες δυνατότητες δόμησης» και μεταβιβάστηκε στις 9.5.07 ως «εντός σχεδίου έκταση άρτια και οικοδομήσιμη». Μια έκταση στον Αγιο Αθανάσιο Πέλλας που εκτιμήθηκε ως «χορτολιβαδική δημόσια έκταση άρτια αλλά μη οικοδομήσιμη με περιορισμένες γεωργικές χρήσεις» μεταβιβάστηκε ως «εκτός σχεδίου έκταση άρτια και οικοδομήσιμη». Μια έκταση στην Ουρανούπολη που εκτιμήθηκε ως δασική, μεταβιβάστηκε ως «εκτός σχεδίου έκταση άρτια και οικοδομήσιμη».

Σε ερώτηση πού εντοπίζει το σκάνδαλο, ο κ. Μουρμούρας ανέφερε τρία στοιχεία: «Είναι στο ιδιοκτησιακό, πού δηλαδή ανήκει η λίμνη, είναι στα συμβόλαια –δυο μήνες πριν οι εκτιμήσεις με αλλαγή της χρήσης γης- και είναι επίσης στο follow the money».

Ο ρόλος του ΣΟΕ

Ο κ. Μουρμούρας δεν μπορεί να κατηγορηθεί ότι μεροληπτεί υπέρ του ΠΑΣΟΚ. Αλλωστε στη θέση του προέδρου του ΣΟΕ τοποθετήθηκε από τον Γιώργο Αλογοσκούφη το 2005, ενώ τον Μάιο του 2009 ο νέος υπουργός Γιάννης Παπαθανασίου τον διόρισε για άλλα τέσσερα χρόνια. Η παράθεση αυτών των στοιχείων από τον πρόεδρο του ΣΟΕ γίνεται για να υπερασπιστεί τη δουλειά των εκτιμητών του Σώματος που διευθύνει. Ο «Ιός» έχει στη διάθεσή του όλα τα σχετικά έγγραφα.

Οταν ξέσπασε το σκάνδαλο, στις 25.9.08 το ΣΟΕ συγκρότησε Επιτροπή Εσωτερικού Ελέγχου για να διαπιστωθεί αν ήταν σωστές και σύννομες οι αρχικές εκτιμήσεις. Επιπλέον ανατέθηκε και στην εταιρεία American Appraisal να πραγματοποιήσει δικό της ανεξάρτητο έλεγχο. Οι 500 σελίδες του επανελέγχου με τα πολλαπλάσια σε σελίδες συνημμένα έγγραφα αλλά και τα συμπεράσματα των ξένων εκτιμητών κατέληξαν σε λίγο πολύ παρόμοια συμπεράσματα με εκείνα των αρχικών εκτιμήσεων του ΣΟΕ. Ο λόγος είναι απλός. Οπως εξήγησε σε όλες τις Επιτροπές της Βουλής ο πρόεδρος του ΣΟΕ, τόσο η Επιτροπή επανελέγχου από το ΣΟΕ, όσο και η αμερικανική εταιρεία είχαν ως βάση τις ίδιες (παραπλανητικές) παραδοχές. Αναφέρουμε τρία παραδείγματα:

- Το ολυμπιακό ακίνητο (12 ανεξάρτητα κτίρια συν οι αδόμητοι χώροι των 40 περίπου στρεμμάτων) εκτιμήθηκαν από το ΣΟΕ στα 39,5 εκ. ευρώ ενώ από την αρμόδια ΔΟΥ 11 εκατ. παραπάνω. Οταν όμως ερωτώνται οι ελεγκτές αν γίνεται αλλαγή χρήσης στο συγκεκριμένο ακίνητο απαντούν ότι τα υπάρχοντα κτίρια δεν έχουν τα απαραίτητα στατικά φορτία για να γίνουν χώροι συνάθροισης κοινού (π.χ. μεγάλο ιδιωτικό ιατρικό ή εκπαιδευτικό κέντρο) και επιπλέον έχουν κοινές εγκαταστάσεις. Μόνο γραφεία γίνονται κι έτσι η αξία τους περιορίζεται, λένε οι ελεγκτές, συμπληρώνοντας όμως ότι μπορεί να αλλάξει αυτό το καθεστώς με δαπανηρές επεμβάσεις και με αποφάσεις υπουργικές και με εγκρίσεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Με λίγα λόγια, αν ο νέος ιδιοκτήτης του οικοπέδου των 40 στρεμ. αποφάσιζε να δαπανήσει και με τις απαραίτητες υπουργικές αποφάσεις να χτίσει ένα τεράστιο ιατρικό κέντρο ή ένα ιδιωτικό εκπαιδευτήριο –όπως σχεδιαζόταν- θα μιλούσαμε για εκτίναξη σε αστρονομικά ποσά της αξίας του ολυμπιακού ακίνητου και έτσι ίσως εξηγείται η άνεση του κατά κόσμο ιδιοκτήτη Εφραίμ να δανειοδοτείται εν λευκώ από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της προτίμησής του. Η έκθεση άλλωστε επισημαίνει το γεγονός ότι έβγαλε την τιμή σε συνάρτηση με το πόσο πουλιέται ένα γραφείο στην περιοχή.

- Οσον αφορά το γαιοτεμάχιο στην Ουρανούπολη Χακιδικής οι εκτιμητές τονίζουν ότι κατά το χρόνο της εκτίμησης δεν είχε επίσημο χαρακτηρισμό και έκαναν την παραδοχή ότι έχει μόνο δασική χρήση και επομένως απαγορεύεται κάθε οικονομική εκμετάλλευση. Η τιμή δε που έδωσε η αρμόδια εφορία σαν αντικειμενική αξία (180 εκ. ευρώ) αναφέρεται σε άρτια και οικοδομήσιμη έκταση, συμπληρώνουν οι ελεγκτές. Η εφορία δηλαδή βασίστηκε στο περιεχόμενο του συμβολαίου για να προσδιορίσει την τεράστια αξία αυτού του άρτιου και οικοδομήσιμου «δάσους». Φυσικά και ο επανέλεγχος προσδιόρισε την αξία της Ουρανούπολης σε 1,3 εκ. ευρώ θεωρώντας την και πάλι δάσος παρακάμπτοντας στην ουσία την αυθαίρετη μετατροπή της σε οικοδομήσιμη μέσω του επίμαχου συμβολαίου πώλησης.

- Το ίδιο συνέβη και στην περίπτωση των 4,5 στρεμ. στο Γραμματικό Αττικής. Πάλι δεν υπήρχε επίσημη εκτίμηση αλλά μια και προστατευόταν από το δασαρχείο Καπανδριτίου χαρακτηρίστηκε από τους εκτιμητές σαν δασική έκταση και εν μέρει πευκοδάσος. Μάλιστα για την έκταση αυτή οι εκτιμητές λένε «ότι το ιδιοκτησιακό θέμα της έκτασης είναι αμφιλεγόμενο, εύτρωτο και δικαστικά εκκρεμές, επηρεάζει την αγοραία αξία της έκτασης για τον τυχόντα αγοραστή και λαμβάνεται σοβαρά υπόψη κατά την εκτίμηση». Φυσικά τα συμβόλαια έκαναν και αυτή την έκταση άρτια και οικοδομήσιμη κι έτσι ξεπεράστηκε το εμπόδιο για τον επίδοξο αγοραστή ή στην προκειμένη περίπτωση «ανταλλαγέα», δηλαδή τον Εφραίμ. Η δασική έκταση εκτιμάται λοιπόν από τον ΣΟΕ σε 2 εκ. ευρώ, ενώ αναφέρεται σαν απολύτως λανθασμένος ο προσδιορισμός της αξίας από την εφορία του Αγ. Στεφάνου, πάντα με την παραδοχή της χωρίς αξία δασικής έκτασης.

Κάπως έτσι κύλισε ο δαπανηρός για το δημόσιο επανέλεγχος του ΣΟΕ και επιβεβαίωσε τις αρχικές του εκτιμήσεις με τις απαραίτητες επιφυλάξεις και αποστάσεις. Το ίδιο έκαναν και οι ξένοι εκτιμητές θεωρώντας καλόπιστα ότι τα δάση είναι δάση και οι χορτολιβαδικές εκτάσεις είναι χορτοτολιβαδικές εκτάσεις. Τα συμβόλαια όμως των ανταλλαγών υπάρχουν, όπως και οι αστρονομικές διαφορές που προκύπτουν από τις αλλαγές χρήσης γης.

Κακώς, λοιπόν, επικαλούνται τις εκθέσεις του ΣΟΕ ο ΣΚΑΪ, η ΝΔ και κυρίως ο ίδιος ο πρώην πρωθυπουργός για να στοιχειοθετήσουν την όψιμη θεωρία τους ότι δεν υπήρξε ζημία του Δημοσίου και κατά συνέπεια σκάνδαλο. Το ίδιο το ΣΟΕ διά του προέδρου του έχει με σαφήνεια εξηγήσει ότι συνέταξε εκτιμήσεις με βάση στοιχεία που τους δόθηκαν και βέβαια ήταν ελλιπή και παραπειστικά, ενώ δεν προβλεπόταν η εκτίναξη της αξίας των ακινήτων μέσω του αποχαρακτηρισμού και της αλλαγής χρήσης τους.

Το αστείο είναι ότι πριν από δυο χρόνια, στην πρώτη Εξεταστική Επιτροπή, η ΝΔ που ήταν τότε κυβέρνηση είχε καταγγείλει με τα σκληρότερα λόγια το ΣΟΕ, τον ίδιο δηλαδή οργανισμό που σήμερα θεοποιεί. Στο Πόρισμα της τότε πλειοψηφίας της Βουλής αναφέρεται ότι «η αποτίμηση της αξίας των ανταλλαχθέντων ακινήτων από τους Ορκωτούς Εκτιμητές χωρίς συλλογή και αξιολόγηση των απαραίτητων στοιχείων συνιστά τουλάχιστον βαρύτατη αμέλεια των ανωτέρω προσώπων». Αλλά και την εταιρεία American Appraisal, την οποία οι υποστηρικτές της ΝΔ εμφανίζουν σήμερα ως αντικειμενική και αμερόληπτη, στο αρχικό τους Πόρισμα την άδειαζαν: «Η εταιρεία δεν προβαίνει σε εξ υπ' αρχής αξιολόγηση, αλλά σε έλεγχο των διατιθέμενων προς αυτήν στοιχείων και τονίζει ότι αποτιμά με βάση τις παραδοχές της αυτοψίας των προηγούμενων εκτιμητών στα ακίνητα, υπονοώντας σαφώς τα ελλιπή δεδομένα». Το Πόρισμα της ΝΔ κατέληγε με πρόταση για δίωξη των στελεχών του ΣΟΕ: «Οι Ορκωτοί Εκτιμητές και το εποπτεύον αυτούς όργανο φαίνεται να μη άσκησαν επιμελώς τα καθήκοντά τους και να ενήργησαν με τρόπο που καταδεικνύει τουλάχιστον βαριά αμέλεια». Τις απόψεις αυτές του Πορίσματος συνυπέγραφαν μεταξύ άλλων ο Νικόλαος Δένδιας, ο Πάνος Παναγιωτόπουλος και ο Κωνσταντίνος Μαρκόπουλος, όλοι στενοί συνεργάτες του Αντώνη Σαμαρά.

Από την άλλη πλευρά, δεν υπήρχε χειρότερη συγκυρία για το ΠΑΣΟΚ από αυτήν που επέλεξε πριν από μια βδομάδα ο υπουργός Δικαιοσύνης Χάρης Καστανίδης για να ζητήσει από τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου να ερευνήσει εάν τυχόν υπάρχουν ποινικές ευθύνες του τέως εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Γεώργιου Σανιδά σε σχέση με τη διερεύνηση της υπόθεσης της ανταλλαγής ακινήτων μεταξύ της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου και του Ελληνικού Δημοσίου. Ο κ. Σανιδάς στην εμπεριστατωμένη 17σέλιδη παραγγελία του για τη διερεύνηση της υπόθεσης Βατοπεδίου, φρόντισε μεν να απαλλάξει όλους τους πολιτικούς, μιλώντας για «παραπλανηθέντες» υπουργούς, αλλά ήταν ο πρώτος ανώτατος δικαστικός που μίλησε με σαφήνεια για τεράστια βλάβη του Δημοσίου από την παραχώρηση της λίμνης στη Μονή και τις ανταλλαγές που ακολούθησαν.

Σκάνδαλο χωρίς εισαγωγικά

Υπάρχει και ένα επιχείρημα το οποίο προβάλλεται ως τελικό σημείο άμυνας των υποστηρικτών του κ. Εφραίμ και των συναλλαγών του με το Μαξίμου. Σύμφωνα μ’ αυτό το επιχείρημα, δεν νοείται ζημία του Δημοσίου, άσχετα από το αν οι ανταλλαγές υπήρξαν ανισοβαρείς. Ο λόγος είναι ότι η συναλλαγή έγινε μεταξύ δύο φορέων του Δημοσίου, δηλαδή της ΚΕΔ και της Μονής, η οποία είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Το επιχείρημα αυτό το ακούμε όλο και περισσότερο από διάφορες πλευρές. Πρώτος πρώτος ο κ. Καρατζαφέρης που την τελευταία βδομάδα έχει αποδυθεί σε μια προσπάθεια να σώσει τους ενοίκους της πολυκατοικίας που έφαγαν τα κοινόχρηστα: «Εγινε μια μεγάλη ανταλλαγή περιουσιακών στοιχείων», θα πει από το κανάλι του ο αρχηγός του ΛΑΟΣ την περασμένη Δευτέρα, «που ακόμα δεν έχει διερευνηθεί ποιό ήταν το περισσότερο και ποιό το λιγότερο. Το δημόσιο αντάλλαξε με ποιόν; Με ένα νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Τα μοναστήρια δεν είναι ιδιωτικά. Είναι του δημοσίου. Αρα λοιπόν το δημόσιο έδωσε σε δημόσιο. Ποιός έπαθε τη βλάβη;»

Αλλά παρόμοια ερωτήματα θέτουν ακόμα και έγκριτοι νομικοί, όπως ο καθηγητής της Νομικής Ιωάννης Σπυριδάκης, ο οποίος κλήθηκε στην Επιτροπή επειδή είχε γνωμοδοτήσει υπέρ της Μονής Βατοπεδίου με πρόσκληση των δικηγόρων της Μονής. Απαντώντας σε σχετική ερώτηση-πάσα του Θάνου Πλεύρη ο κ. Σπυριδάκης θα αφήσει το παράθυρο ανοιχτό: «Η ζημία μεταξύ δύο νομικών προσώπων του δημοσίου δικαίου, ελεγχομένων από το Δημόσιο, δεν μπορεί να νοηθεί νομικά».

Μ’ άλλα λόγια, ακόμα και αν οι ανταλλαγές ήταν εντελώς άνισες και η Μονή Βατοπεδίου απέκτησε περιουσιακά στοιχεία πολύ μεγαλύτερης αξίας από εκείνα που παρέδωσε (ακόμα και το νερό της λιμνοθάλασσας) δεν υπάρχει ζημία στο Δημόσιο! Λες και δεν ξέρουν ότι η Μονή είναι ειδικού τύπου νομικό πρόσωπο, με απόλυτη αυτονομία και ανεξέλεγκτη δράση, ιδιοκτήτρια offshore κλπ. Αλλωστε οι ίδιες εκθέσεις του ΣΟΕ αναφέρουν σαφώς: «Σημειώνεται ότι οι Μονές, αν και είναι Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, στο θέμα που αφορά την κτηματική τους περιουσία αντιμετωπίζονται από το νόμο σαν Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου» (Πρακτικό υπ’ αριθμ. 6 της Επιτροπής Εσωτερικού Ελέγχου ΣΟΕ).

Πώς δεν πρόσεξαν αυτή τη λεπτομέρεια οι όψιμοι θαυμαστές του ΣΟΕ;

Οσο κι αν δεν αρέσει στον ΣΚΑΪ και τη ΝΔ η υπόθεση του Βατοπεδίου είναι ένα κλιμακούμενο σκάνδαλο:

1. Η αρχική φάση αυτής της υπόθεσης σχετίζεται με την υιοθέτηση από το δημόσιο των χρυσόβουλλων που επικαλείται η Μονή Βατοπεδίου ως νόμιμων τίτλων ιδιοκτησίας, παρά τις τεκμηριωμένες αντιρρήσεις των ειδικών επιστημόνων της αρχαιολογικής υπηρεσίας. Σ’ αυτή την πρώτη φάση ευθύνες έχει τόσο η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ όσο και η ΝΔ που τη διαδέχτηκε.

2. Η δεύτερη φάση αφορά τη διακοπή της δίκης (επί ΝΔ) που τελικά θα δικαίωνε το Δημόσιο. Η διακοπή της δικαστικής διαδικασίας με πρωτοβουλία της τότε κυβέρνησης ήταν αυτή που άνοιξε το δρόμο για το πραγματικό σκάνδαλο.

3. Η τρίτη φάση είναι και η σοβαρότερη. Πρόκειται για τις περίφημες ανταλλαγές μεταξύ ΚΕΔ και Μονής, οι οποίες αποδείχτηκαν απολύτως άνισες, μεθοδευμένες και οργανωμένες, έτσι ώστε να καταλήξουν πολύτιμα ακίνητα, πραγματικά «φιλέτα» σε χέρια ιδιωτών, και μάλιστα απαλλαγμένα από δεσμεύσεις της δασικής και της αρχαιολογικής νομοθεσίας.

Αν όλα αυτά θεωρηθούν σύννομα και συμφέροντα για το Δημόσιο ανοίγει ο δρόμος για την επανάληψη του σκανδάλου σε όλες τις γωνιές της Ελλάδας που είναι γεμάτη από Μονές, χρυσόβουλλα, επιτήδειους επιχειρηματίες και θεοσεβούμενους πολιτικούς.





Το εθνικό πλυντήριο

Ο ιδιόμορφος ρόλος του κατά περίπτωση συμπαραστάτη των δύο μεγάλων κομμάτων που έχει αναλάβει εδώ και αρκετό καιρό να παίζει το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη αναδείχτηκε με κωμικό τρόπο την περασμένη βδομάδα. Τις ίδιες μέρες που τα στελέχη του πρωταγωνιστούσαν στην κλήση του Κώστα Καραμανλή από την Ειδική Επιτροπή της βουλής, ξαφνικά το ΛΑΟΣ ανακάλυπτε ότι δεν υπάρχει σκάνδαλο Βατοπεδίου, προλαβαίνοντας ακόμα και τον ΣΚΑΪ.

Προηγήθηκε ο αρχηγός του κόμματος την προηγούμενη Τρίτη σε συνέντευξη που έδωσε στη Μαριάννα Πυργιώτη και την Κάτια Μακρή (Flash, 21.9.10). «Το Βατοπέδι δεν είναι σκάνδαλο. Είναι λάθος πολιτικές εκτιμήσεις». Στις έκπληκτες δημοσιογράφους ο κ. Καρατζαφέρης επέμεινε: «Το 'πα στη βουλή όταν συζητούσαμε για την προανακριτική Επιτροπή. Για μένα τι είναι; Το Δημόσιο, που είναι το κράτος τα έδωσε στην άλλη του τσέπη που είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Δεν τα έδωσε σε έναν ιδιώτη. Από κράτος σε κράτος πήγανε. Αυτό να το ξεκαθαρίσουμε. Οι συμβαλλόμενοι είναι δύο πρόσωπα του Δημοσίου. Και εν πάση περιπτώσει, να δεχτούμε ότι δύο κυβερνήσεις, δύο πρωθυπουργοί, έξι υπουργοί παλιανθρώπισαν; Δεν μπορώ να δω χρηματισμό. Υπήρξαν τρεις επιτροπές που δεν βρήκαν χρήμα σε υπουργό».

Στον ίδιο ραδιοφωνικό σταθμό και στην εκπομπή των Θανάση Λάλα και Κωνσταντίνου Μπογδάνου ακολούθησε δυο μέρες αργότερα ο γραμματέας του κόμματος και υποψήφιος περιφερειάρχης Αττικής Αδωνις Γεωργιάδης. «Μπορεί να σας σοκάρω, αλλά θέλω να σας πω ότι σκάνδαλο Βατοπεδίου δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει καθόλου αυτό το σκάνδαλο. Είναι παραμύθι». Γελώντας με την έκπληξη των συνομιλητών του ο κ. Γεωργιάδης συνεχίζει: «Δεν υπάρχει υπό την εξής έννοια. Πρώτον, δεν έχει στοιχειοθετηθεί από πουθενά ζημιά του Δημοσίου. Σε κανένα δικαστήριο του κόσμου δεν μπορεί να σταθεί κατηγορία χωρίς να υπάρχει ζημιά. Πρέπει δε να σας πω ότι στην περίπτωση των ανταλλαγών όπου εστιάζει το ΠΑΣΟΚ το σκάνδαλο, εδώ υπάρχει ένα μεγάλο νομικό θέμα. Η Ιερά Μονή Βατοπεδίου είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, η ΚΕΔ είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Εχουμε λοιπόν μεταφορά ακινήτων από ένα νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου σε ένα άλλο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Για να σας το πω απλά, όταν το υπουργείο Αμύνης π.χ. χαρίζει ένα στρατόπεδο για να γίνει πάρκο σε ένα δήμο, υπάρχει σκάνδαλο;»

Οι δημοσιογράφοι αντέτειναν ότι θα ήταν σκάνδαλο αν ο δήμος στη συνέχεια πουλούσε το χώρο σε κάποιον ιδιώτη. Ο κ. Γεωργιάδης είχε έτοιμη την απάντηση: «Στην περίπτωση αυτή που λέτε, το υπουργείο Αμύνης έδωσε το χώρο για να γίνει πάρκο, ενώ στην περίπτωση της Μονής Βατοπεδίου το κράτος έδωσε τα ακίνητα με το δεδομένο ότι θέλει να ανταλλάξει 65 εκατ. ευρώ. Εάν η αξία των ανταλλαγών είναι ίση με την αξία που έχει προϋπολογίσει ως ανταλλάξιμη το κράτος, πού είναι το σκάνδαλο;»

Ελα που η «αξία» αυτή ήταν εις βάρος του Δημοσίου; Και γι’ αυτό υπήρχε απάντηση: «Η δική μου γνώμη για την υπόθεση είναι η εξής. Ο Κώστας Καραμανλής πήρε μια πολιτική απόφαση να βοηθηθεί η Μονή Βατοπεδίου μέσω των ανταλλαγών. Και [έπρεπε] να έρθει στη βουλή και να πει ότι έλαβε ως πρωθυπουργός της χώρας αυτή την πολιτική απόφαση και να το φέρει και ως νόμο. Σας διαβεβαιώ ότι αν το έφερνε θα το ψήφιζε και το ΠΑΣΟΚ, διότι κανένα κόμμα πλην της Αριστεράς δεν θα πήγαινε κόντρα στην Ιερά Μονή Βατοπεδίου. Κανένα».

Για να αντικρούσει τις «ανοησίες» της Αριστεράς περί διαχωρισμού Εκκλησίας και Κράτους ο κ. Γεωργιάδης ισχυρίστηκε ότι «η Ιερά Μονή Βατοπεδίου, όπως και το Αγιο Ορος είναι ο ορισμός του χωρισμού Εκκλησίας και Κράτους», αποσπώντας την επιδοκιμασία των δημοσιογράφων. Αλλά αν ίσχυε αυτό το επιχείρημα, καταρρέει ο ισχυρισμός περί ανταλλαγών μεταξύ δύο φορέων του Δημοσίου. Εδώ ο Αριστοτέλης τον οποίο επικαλείται ο μαθητής του πατέρα Πλεύρη σηκώνει τα χέρια ψηλά.

Λίγες μέρες νωρίτερα, βέβαια, ο κ. Καρατζαφέρης βιαζόταν να δει τον πρώην πρωθυπουργό πίσω απ' τα σίδερα: «Η αδυναμία του να χειριστεί σωστά και αποτελεσματικά την υπόθεσή του θα τον στείλει στη φυλακή» (Α1, 18.9.10).





ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Ιός
«Με τη σφραγίδα του Πορθητή»
(Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 7.9.08)
Ερευνα και ντοκουμέντα για το σκάνδαλο του Βατοπεδίου από οικονομική, πολιτική και ιστορική σκοπιά. Ανάλυση ενός χαρακτηριστικού συμβολαίου ανταλλαγής και η διαπλοκή της Μονής με πολιτικούς και επιχειρηματικούς παράγοντες.

Ιός
«Η τίμια ζώνη της κυβέρνησης»
(Ελευθεροτυπία, 13.9.08)
Ο ρόλος των υπουργών και της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου στο σκάνδαλο Βατοπεδίου. Οι συνέπειες της παραγγελίας του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Γεωργίου Σανιδά.

Πάρις Γουναρίδης
«Είναι τα χρυσόβουλλα τίτλοι;»
(Το Βήμα της Κυριακής, 28.9.08)
Διερεύνηση του ερωτήματος από τον αρθρογράφο που είναι είναι αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Το συμπέρασμα αρνητικό: «Είναι σαφές, ένα χρυσόβουλλο δεν είναι, και δεν είναι δυνατόν να είναι, ένας τίτλος ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Είναι ένα πολυδιάστατο ιστορικό τεκμήριο μιας κοινωνίας, της βυζαντινής».

Σώμα Ορκωτών Εκτιμητών
«Πόρισμα Επιτροπής Εσωτερικού Ελέγχου»
(Απόφαση 25.9.08 του ΕΣ/ΣΟΕ)
Το ογκώδες Πόρισμα που επικαλείται ο ΣΚΑΙ, η ΝΔ και ο Κώστας Καραμανλής για να αποδείξουν ότι δεν υπήρξε βλάβη του Δημοσίου οδηγεί στο ακριβώς αντίθετο συμπέρασμα.


ΔΕΙΤΕ

«ΣΚΑΪ – Θέμα»
Ειδική εκπομπή του τηλεοπτικού ΣΚΑΪ με θέμα την «αποκάλυψη» ότι δεν υπήρξε σκάνδαλο Βατοπεδίου. Παίρνουν μέρος επτά στελέχη του καναλιού. Προσβάσιμη στον ιστότοπό του:
http://www.skai.gr/player/TV/?MMID=205445